W maju 1941 roku w okupowanym Malborku narodził się „Młody Las” – tajny Związek Polaków, który w cieniu wojny dawał nadzieję, podtrzymywał wiarę i budował wspólnotę. 85. lat później jego historia wciąż porusza i przypomina o sile ludzi, których połączył los i pragnienie wolności.
Wojna rozrywała życie na kawałki, odbierała bezpieczeństwo i przyszłość, a mimo to w samym sercu okupowanego Malborka zakiełkowała idea, która przetrwała najciemniejsze lata historii. W maju 1941 roku powstał Tajny Związek Polaków „Młody Las” – organizacja wyjątkowa nie tylko ze względu na swoje cele, ale przede wszystkim na ludzi, którzy ją stworzyli.
Założycielami byli Roman Dzierzbicki, Antoni Janowicz, Narcyz Kozłowski i Aleksander Wiśniewski. Nie znali się wcześniej. Pochodzili z różnych stron Polski, różnych środowisk, nierzadko odległych światopoglądowo. A jednak w niemieckim Marienburgu, dokąd zostali przywiezieni na przymusowe roboty, spotkali się w jednym miejscu historii i jednego doświadczenia – utraty wolności. To właśnie ono stało się fundamentem ich wspólnoty.
„Młody Las” wyrósł z potrzeby przetrwania, ale szybko stał się czymś znacznie większym. W jego działalność zaangażowało się ponad 30. członków oraz wielu sympatyków. Polscy robotnicy przymusowi z terenów Brodnicy, Kałdowa, Malborka, Nowego Stawu, Starego Pola i Waplewa tworzyli sieć wsparcia, która w warunkach okupacji wydawała się niemożliwa.
Organizacja krzewiła patriotyzm, umacniała wiarę katolicką, prowadziła tajną edukację i działalność propagandową. Była miejscem, gdzie nie tylko walczono o zachowanie tożsamości, ale także o zwykłą ludzką godność. W świecie przemocy i lęku dawała coś bezcennego – poczucie, że wspólnota wciąż istnieje.
85. lat później, we wtorek 5 maja, w Muzeum Miasta Malborka odbyło się spotkanie poświęcone tej niezwykłej historii. Było to wydarzenie pełne skupienia i emocji – nie tylko wspomnienie przeszłości, ale także spotkanie z pamięcią, która wciąż żyje w rodzinach i lokalnej społeczności.
Historię „Młodego Lasu” przybliżyła Maria Keńska-Wyszyńska, współautorka książki poświęconej organizacji. Uczestnicy mogli również zobaczyć wystawę, która – dzięki ekspozycji przed budynkiem muzeum – jest dostępna dla każdego, o każdej porze. Jest to kontynuacja wystawy z 2022 roku poświęconej „Młodemu Lasowi”. To symboliczne otwarcie pamięci, która nie zamyka się w murach instytucji.
Podczas wydarzenia zaprezentowano również publikację „Niech nam szumi Młody Las” – efekt kilkuletnich badań zespołu Muzeum Miasta Malborka. Książka, opracowana przez Tomasza Agejczyka, Annę Kossarzecką, Tomasza Drózdę oraz Marię Keńską-Wyszyńską, jest nie tylko opracowaniem historycznym, ale także hołdem dla ludzi, którzy w najtrudniejszych czasach nie zrezygnowali z człowieczeństwa.
Jak podkreślano podczas spotkania, prace nad publikacją były możliwe dzięki wieloletnim kwerendom archiwalnym i relacjom świadków. Każdy dokument, każda pamiątka i każde wspomnienie budowały obraz organizacji, która – choć działała w ukryciu – pozostawiła wyraźny ślad w historii regionu.
„Najważniejsze, by patriotyczną działalność ocalić od zapomnienia” – mówił podczas obchodów 80-lecia Związku jego ówczesny prezes Kazimierz Cybulski. Te słowa dziś wybrzmiewają jeszcze mocniej, przypominając, że pamięć nie jest jedynie obowiązkiem, ale także formą wdzięczności.
„Młody Las” pozostaje symbolem odwagi, solidarności i cichego oporu wobec przemocy historii. Jego historia nie jest zamkniętym rozdziałem – nadal szumi w pamięci Malborka, przypominając, że nawet w najciemniejszych czasach może narodzić się wspólnota, która daje światło.
Książkę można kupić w Muzeum Miasta Malborka.
Więcej szczegółów w materiale wideo.